Saturday, 1 July 2017

Kulpui Run

“Kulpui run”
                     A raltak June 24 zan han rengram simbial a Belonia khopui a chun CPI(M) nih BJP tantu hei laia nansa vaikan ha nih ha inrawta in sualna an tan a chang. Ma angkata party tantu hei laia buaina an piang leia chun tualsung a nu-nai hei chu nansa vaikan an ti in an rithla an vai ta zawk. June 24 zana buaina lei chun CPI(M) tantu hei laia mi 3 ka chu nansa takin invuak an tawng leiin hliamin an awm ta nghal zawk. Chun, an party tan tu hei BJP tantu hei hmangin in hliamin an awm lei chun buaina chu ngailam pan hnengin siatna tiang chun a pan ta nghala. June 25 han, CPI(M) tantu hei chun BJP tantu hei chu Bus in an hong kal lai chu loi khapin nansa vaikan kut anin tuarin anin hliam tir ve nghal a chang. Ma angkata ha nih ha inrawta in sualna chu a pung ding zia chu thlir lawkin Belonia khopui nih a kawl vel kapai hmun huapin carfew (sec 144 Cr.PC) chun hmun a la ta zawk. Ma hnung chun buiana chu a pung loina dingin CRPF/TSR/POLICE tamtawk fe inthum in an ta zawk. Chun, CPI(M) nih BJP party tantu hei laia chun inhliamna em chu an piang tak no homin, tualsung boiruak chu tina in a sip ta nghal.
                            Ma angkata ha nih ha inrawta inrun na/insualna hi a hma hom han rengrama hmun hrang hranga aloi in piang nai thin. Changrochu, belonia khopuia ma angkata party tantu hei laia buaina inpiang thut hin thil dang dai zawk anen ngaitua tira, machu a hong tarlang tum keti a hnuaia angka hin.
          Rengrama chun sim bial hi CPI (M) hei kulpui a chang. Mahi hun sawt ka hma homa an kulpui loi chang nai thin nih rengrama sawrkar an siamna a hmun poimaw tak lua nai thin a chang. Ma angkata political kulpui hi in ka mo changing run thei a chang chun machu hmatianga 2018 assembly inthlangpuia chun BJP hei ding chun hmalakna thatak changa ti ti chu ringhnel ding aboi. BJP govt hi central a chun ane awptu a loi chang leia nih India ram pum puia danginlam taka CPI(M) in an sawrkar na achang leiin party ‘think tank’ hei mit lut tak hom chu aching. An thil tum chu, rengrama hin party tantu hei hmangin buaina inpiang tira, hnam nih hnam/sakhaw nih sakhaw in ral tira atuna CPI(M) party chu inthlahniam tirin, hnung tianga kawt hmangin thuneina la chu an thil tum lian a chang. Ma policy hmang hin state thenka ti a chun sawrkar hom an siam ti ei hmu nih ei hoi.
Chun, ei hoi dinga poimaw chu, CPI(M) mo ei tan BJP mo ei tan awle TMC/IPFT mo ei tan, ma chu mani mimal zalenna nih ding lam a chang zawk. Changrochu, party ki tan luat leia mi mita hmelma dinghmun ki va hlaw chun machu chu mimal nih insung ding hom ti awm a chang. Thuneina hi mi kapai in ei um pak. Hmatianga 2018 assembly election dinga in ningna/inpuachana chu a tun hin party tin sung rila chun hmun a la vu. Thuneina a an thung thei na ding loi chang chun thisen insuak tir, tualthat, hnam nih hnam/sakhaw nih sakhaw indoi tir hi mihriamin ei ngam. Maleiachun, party thenka ei tan luat leiin hmang-sualin awm no ning hom chu tu homin ei ti thei naw.
A tawp taka chun, ma kawnga hin fiminkhur feka ei inka nih hma ei lak chu keima mimal angkan nangni ke ngen hoi.
(N.B-An ziaktu hi rengrama Police department a sin a chang. A chunga in ziaka om thil khi keima mimal ngiatuana dungzuia hong I tarlang a chang, mimal/hnam/koihran ki loi ching na leiin lung awiloina thlung an awm chun an ni hoi thiam ke awi.)

Wednesday, 4 November 2015

Intolerance most foul(Tuarseloina ten awm chem):-

Tolerance is not infinite patience, but slain patience;
patience that has lost its hope and love and has thrown in the towel.” 
                                                                                                                                ― 
Criss Jami
Atuna ei Prime Minister Narendra Modi chu kum 2014 a Parliamentary Intlangna a nansa vaika hlawthlingin central a chun Government a tungdinga. Chun ma hun lai han India mipui heiin sabeina lian tak neiin intlangna a chun hlawtlingna anin dawng ti hom chu ei hoi pak. Narendra Modi chu Ma mipui hei sabeina inpuithling tir na kawnga chun inka tawkin mo a hlawtling machu atuna ei India hmun hrang hranga political situation awm dan dungzui chun chipchiar vaikan loi hang ngaitua rei.
Pakhatna a chun, Roireltu hei zalenna(Independence of Judiciary) chu an thuneina rihlima inhlia tumin nih ei rama Inrelna-bawlna(Judiciary) chun an Government thuneina hnuaia sir den tumin NJAC(National Judicial Appointment Commission) Act, chu Parliament a an pass ta a chang. Changrochu, ma angkata an thil tum nih ngaituana chu ei rama Supreme Court chun ei “India danpui inthutna (Constitution basic structure)” kal piala I siam ti in an puangin histawrical judgement chu a ral tak October 2015 aloi peta nghal a chang.
An hni na a chun, ei India rama State hrang hranga Sehrat that nih asa fa chu hrem thlak ti a inpuangin dan chu an loi pass ta a chang. Makhel homa chun, Sehrat sa fa leiin minorities hei laia mi thenka dek chu an nunna ari homa channin an loi awm ta. Ma homa chun tawk la ti loiin RSS nih Viswa Hindu Parishad hei chun tawngbai in ngai bei loi tak tak nih ei democracy ding homa hrisel loi tawngbai  hei chu annin sua ti hom chu ei hoi nih ei hmu ki ring.
An thumna a chun, RSS, Viswa Hindu Parishad nih BJP hoitu heiin ei India Histawri ari hom chu I  thleng nih an sakhaw dungzuia inziak thar chu nansa vaikan an tumin an humhal ti hom chu ei hmu pak. Changrochu ma kawnga hi lampui chu an la hraw sei no a chang.
Ma a chunga thil inthumka hei khi chu entirna mai an chang, thil dang dang minorities nih non-hindu hei chunga chun a thlung hmun tamka ti a chun. Mahei kapai chu a hmu nih a hoi hnung hom chun ei PM Narendra Modi chun minorities hei lunghnipna dingin tawngbai ihman ala sua naw. Maleiachun, ei PM chu intlangna hun laia mipui heiin an sabei na hriak an inthawi a chu nansa takan a hlawsam in ke hoi.
Makhel homa chun, ma angka khawpin sakhaw kawnga Muslim hei chunga an hela, hmun hrang hranga chun nin tin anin hliamin an nunna ari hom an chaan pui thei chun eini Kristian hroika te hei dek hi chu anni fun noi rep chel ei chang. Ei hmatiang hom Muslim hei angka chun ei chunga dan hmangin khapna hei chu hong thlung no ni hom chu tumo ati thei? Inkhapna a hong chun indawina hom a hong nghal ding, indawina a hong chun eini chun ei hroi leiin nih ei India rama thuneitu hei an chang leiin hne nghal no ning. Maleiachun eiin humhim na ding lampui chu imo loi chang ta ati?

Achunga thil inkhumka ei hong I tarlang hei ei hang en nawk chun, ei India danpui(Constitution) hneka ne humhim thei chu ihman a awm no achang. Asanchu, dan siamtu hei chun I angka angka homin dan loi siam ta siala, ma dan chu an let pu nih a hrilfia thei pu chu ei Supreme Court ngei chu a chang. Chun dan I siama awm tak hom chu dan thling loi nih ei danpui kalpial ti a inpuang theina thunei pu homchu ei Supreme court den a loi chang. Maleiachun, dan hmanga eiin humhim chu athat chem ke ring. Ei Pathian thu hom chun ma angkata ei danpui hmanga eiin humhim chu ani phal ki ring hnel no. Ei tlarau chu mihriam nih mihriam dan siam ngot chun an se thei no, machu ti phu a ei taksa nih ringna heichu humhim loi ding tina hom chu a chang naw. Ma kawnga chun ei zalenna lampuia chun dalna a awmin ei hmu nih ei hoi tik pai chun ei Constitution a article 32 hmangin writ ei file thei a loi chang. Ma hnung chun ei zalenna lama dalna/inkhapna chu Supreme court in a roirelna hmangin a khai boi thei zawk aloi chang.

Sunday, 1 November 2015

A War with no winner(Hnetu awmloi indoina)

“A War with no winner(Hnetu awmloi indoina)”-

“Man must evolve for all human conflict a method which rejects revenge, aggression and retaliation. The foundation of such a method is love.” – Martin Luther King


                  Sakhaw hi I huna/I hmuna intan mo chu ki hoi chiang naw a, changhomin hun sawt loi hma taka ki hoi suak zawk chu, Sakhaw hi mihriam siam a chang, Pathian siam a chang riai naw. Sakhaw histawri ei hang sut chun machu chiang vaikan ni ringhnel na dinghmun awm loiin ei hmu thei. Sakhaw hin mihriam hei hi ani suikhawm hnekin ani thendar zawk chu ki ringhnel no a chang. Nika chu ki insungnu rek ‘Orphanage’ kin hang vela, ma taka chun Sisters hei rek kin chiar vela ti ti na kin inei hei dungzui chun sakhaw lampang ti ti na a chun kin lut ta a chang. Chun, ma hmuna Sister rek chun sakhaw chung changa tongbaiin in elna kin neia. Ma tongbai in elna dungzui chun ki hoi suak chu Kristian hei hi category in hnikan eiin then-Roman Catholic nih Protestantism. Ma inhnika hei laia hom chun church nih denominations hrang hrang hroi loi takan ei lan then vu. Mahei chu ei thupui chu changloiin ei point of focus zok chu inkata mo ma angkata inthenna  hi ei I kalpui nawle ma angkata inthenna hi inka tawkin mo pomthlak a chang..? Sister chun an denomination humhal nih a san lei chun an thatna chai ani hril rual rualin keima denomination(Baptist-Protestantism) nih an doctrine dikloina hei chu an khi suak nghal zawk. Keihom chun, ki lungvar nei tawk nih theitawkin ki denomination nih Koihran chu a humhal ni a tan ki tum ta nghal zawk a chang. Chun, zawna tamka ki siama ani thung aw ding chu a hoi ve chuang no a. Ki ngaitua lian chem zawk chu, Roman Catholic/Protestantism nih Kristian Koihran kapai in ei I ring nih biak chu Pathiana mi inthum-Pa, Naipa nih Thlarau thianghlim(Trinity God) chu a chang zawk. Ei lekhabu thianghlim hom chu Holy Bible a chang, Changrochu ei dan hmang nih koihran kalhmang chu anin ang ta thei reng reng no a chang. Mahi imo asan a chang thei…?? Bible hi Kristian hei dingin ei lekha bu thianghlim achang rual rual chun dan bu lian chem hom chu a chang. Changrochu Kristian Koihran hei hi ei ngaidan nih tha ei ti danin eiin kaihruai ta zawk angkan an lang chang. Entirna in “Baptism”-Roman Catholic hei in baptize dan nih Protestant hei in baptize dan chu an ang no achang; chun bible dan ei loi I zui chang zawk siala chun ma hmuna hin in angaloina nih in hnialna dinghmun-hma reng a awm thei no. Lalpa ruai kong homa chang siala in angloina nih inhnialna chu ahek hak no achang. Ma angkata entirna hei chu ala tam, hong ti rit thei an chang no. Mahei kapai hin mihriam chu ani suikhawm hnekin ane thendar in ke hmu kei chun. Ki mimal lungrila zawna lian chem chu, ei Pathian biak chu khatka, ei chatuan thiltum homchu hmunka, ei dan bu hom chu hmunka-Bible. Mahei kapai hnung hom chun inkata mo ei ni Krista hnung zui tu hei chun inhnialna dinghmuna  eila ngir..? Darlong tual sung ngawt deka chun Koihran(Church) hi ei India rambunga Supreme Court angka mai a chang. Koihranin ati ni atho chu adik rit, an thiang rit in eiin ngai. Koihran chu Bible dan inlet nih hrilfia pu a chang ei tualsung ngawta dek chun. Koihran thurel  khela Zawna neina hmun chu ei hnam nih tual sunga chun a awm no mo awle ei ngam no mo chu ki ti thei chiang naw. Koihran nih adan hei chu adik naw chu ti no ning a, changhomin zawna siam theina (Right to know/Question) kawt chu hei hong atul in ke hoi. Mahei kapai hi indoina ruk nih indoina zong hei laia ti awm chem chu a chang. Ma angkata indoina chun rihai nih taksa inhliamna hei chu an suak tir no hom chun, Krista hnung zui tu hei ei chatuan nunna nen chaan tir thei pu indoina ruk chu a chang. Atawpna a chun, mahei kapai ei hmu nih ngaitua chiang a chang chun eimani hnam laia “church reform” chu hun I mamaw angkan an lang ta nghal zawk.

Friday, 23 October 2015

Khekkalna dankham chun tawk a rel no hin (When Reservation is no longer enough)

Khekkalna dankham chun tawk a rel no hin (When Reservation is no longer enough)
“We cannot succeed when half of us are held back”
                                                                                             -Malala Yousofzai (Nobel Laureate)

Thlangmi tamka thokna zong lai hei chun Thokna tarlang na(Job advertisement) ei en hin ahmasak chema ei mit thlak na chu thlang mi hmun pui(ST reservations) I zaka mo a awm, ti chu a chang thin. Mahi Darlong hei chai changloiin thlangmi a tam tianga ei dinghmun chu achang. Keihom mahei laka intang chun ki danginlam chuang no. Khekkalna dankham(Reservation policy) hin thlangmi hei hi ani chawisang hnekin hnung anen tawl tirna chu hroi chuang no ni ke ring. Thlangmi hei dinga khekkalna(Reservation) hi ei danpui(constitution) in thlangmi hei hi abika ani indong ei chang. Ma Khekkalna dankham (reservation policy) loi ngaitua hei ha chun thlangmi ei chunginchawia hnam dang hei ei hmawk theina dinga ma angka dan hi an loi i siam chu chang dingin ringhnel ding a boi. Ei India ram a zalena kum 69 lai a vun liam ta, tlangmi heichu Khekkalna dan(reservation) khawngaina hnuai naia ei la awm. Inkata mo…?? Atuna ei dinghmun en hi chun khekkalna(reservation) chu ei tul tano chu ti no ning a, changhomin khekkalna  chu an tawk ta no ti zawk dingin a awm. Khekkalna dankham hi atulno tina changloiin, ma hin eiin elna(competitiveness) chu thahnem takan an sia, asanchu mahin ei lungril chu lunghnipna ti awm tak chu anen nei tir.  Thlangmi khekkalna pek bel chu poisak loia hnamdang hei (general quoata) a va compete ngam thlangmi chu ei kutrual awmzat hnek homin an hroi chu ke ring. Asanchu, khekkalna ahin eiin nghat luat a, ma putianga va ngir chu ei ti a chang. Ma dingchun ei ram Govt. in mophurna anei jaka denchu ei nih homin mophurna ei nei hoi a chang. Atuna dinghmun chun, Quality zirna hnekin quantity zirna chu ei um tam tak zoka. Ei ti laklaw khekkalna danin Ei unai SC hei example loi hang en rei, anni hei hom hi reservation policy ei danin a siam pek, changa anni chun SC reservation quota pu tianga ngir chela midang nih hnam dang hei van siak pui chu an ti no, hlotlingna hom tamka an chang, hmun tamka ti deka chun General category a mi hei hnekin an kal tha zawk achang.. Maleiachun, anmani a tanghin ei zirding chu imo loi chang ta ngati? Reservation policy ei I nei chunga in nghata ei ngirna inpher loia kum 100 ka hnung homa ma angka naia la awm chun mo ei thil awi pu zok a chang tak. Awle, (Khekkalna dankham)Reservation policy ei inei sai chu ngirna sirbi a hmangin, atuna ei dinghmuna intanghin chungin chawina lam a pan tum zawk no ning mo…?

Does gender equality means eradicating patriarchy

Does gender equality means eradicating patriarchy

“Into that heaven of freedom, my father, let my country awake”
                                                                                                                  R. Tagore
Vonchun topic dang dai chunga ti ti hoina loi nei rei. Pathianin khawvela mihriam hi chi inhnikan ane siam, Nupang nih Ipa. Chun ma dung zui chun keichu ipa ke chang. Ipa kichang homin Ipa hei against a hong tawng keti.
BBC documentary film “India’s Daughter” chungchanga mi tamkan ei loi hoi tak ke ring, ma rual rual chun a documentary India govt in a ban ti thu hom chu ei hoi ke ring.  Mi then tamkan ei en tak ki hom ki ringhnel no, Keima ngei homin voi tamka ke en. Ki en hmasak lai chun ki sik-rimal an ding sar sar mai a chang. Ma documentary chung changa chun a ihman chipchiar vaikan hong ti no ning. Changrochu ma documentary hmang hin imo anlang suak machu a hong iti tum zok keti.  Ahmasak chema chiang vaika inlang chu “gender inequality”(nupang/Ipa in angloina), anhni na a chun, nupang chunga Ipa hnemkan ei ngaitua dan nih ei society a nupang dinghmun. Ma angkata ngaituana thliang loi hi ei India ram hmun tina an leng a achang.
A documentary loi en tak hei chun hoi eitia, bus driver Mukesh Singh(accused) a chun nupang(victim) chung changa imo ati? A tawi lamin, ani chun nupang chunga hmawphurna zong zong an pel rit. Nupang tumo chang hi rape/hnuamhen in aloi awm chun machu ama(anupang) dikloina leiin achang thin, ati. Achangnawle, Mukesh Singh a hi chu mi hmangloi tawpkhok ni a lung ril kapai in ngaituana thliang loi anpu hrim achang, malei zela nupang hnuamhen chaia (rape) tawk ti loia rapthlak angka chema that ngam hei laia loi awm a chang. Maleiachun, ahnianga intang chun nupang hmusang nih ma angkata ngaituana tha inpu sabei chu an thei hrim no. Changrochu, defence Lawyer Manohar Lal Sharma nih A.K Singh a hei angka personality, society chai changloia ei inrelbawlna (Justice system) hmun homa dinghmun poimaw inpu mihriam hei a inthokin nupang chung changa ma angkata tawngbai chu asuak chun machu ei society ding chun a vaninduai em em achang. Mukesh Singh(accused), defence lawyer M.L Sharma, A.K.singh-anmani tawngbai chu anmani denin pel anti, ringhnel ding aboi, ngaitua dinga poimaw pu chem zokchu mahi anmani chai ngaituana mo achang awle ei society in inka tokin mo an ngaituana chu eiin tawmpui…?
Ma documentary khi chu example khatka mai achang, ma angkata example tamka an awm. Sakhaw  nih society tina a example hom an dang.
Achangnawle atun Darlong khawvela ngirin loi hang thlir rei. Ei ni chun nupang hnuam hena that angka thil/sual(offence) chu buai pui ding ei nei no ti hom inlang inthial no ning. Gender inequality atang sa leiin nupang hnuam hen na a awm no ti phu in gender equality a famkim an ti thei bei? Ke ngai dan chun an ti thei no. A hnam angka chun ei ni hi transition stage a ei awm achang atunhin. Thil inthuk tham reng changloiin thil naran, ei nin tin nunna nih tual sunga ei ihmu thin nai nai hei loi hang en rei nawle.
I) Ei society chu itenka ri mo chu a liberal, changhomin, Important decision making hmuna iten hmana nupang chanhrang eiin la tir no/an la tir loi hom ei tum no, imo asan achang thei mahi?
II)Nupang chu “keeper of virtue” nih insung tungding pu, rongbawlpu ding angkan eiin ngai bik; insung putianga khawvel awma chun nupang in zalen vaika chanhrang alak chu eini chun ei pom zoi tak tak no in anlang. In sung putiang a loi suak hom chun koihrana in-hmang/rongbawl dingchun itenka ri mo chang chu ei phal.
III)A hnam angka homin loi hang changsiala Organization hrang hrang ei nei, Darlong Hnam Inzawm(DHI), Young Darlong Association(YDA). Changa ma hmuna hin hoitu nawle hruaitu ei ruat/ei thlang hei hin ipa chai inthlangin an awm thin anaranin, maleiachun decision making poimaw hmun nih huna hei a chun remchang an hmu no, imo a san a chang thei?
IV)Khawsunga hin Khaw-ulian ei ti hin inkata mo ipa chai ei thlang thin, nupang chanhrang/dinghmun ei pe thin no?
Koihran kong homa ma thu a hin ti ding chu a tam, changhomin atun ngeia hong ti chu thatna hnekin thatloina tamka anei thei.

Mahei kapai hi patriarchal society in entirna a chang. Maleichun, ei society a gender equality a famkim ei awi chun patriarchy hi boi atha no mo….???

Monday, 22 June 2015

Poison Pen-I

Poison Pen-I:
“God cannot alter the past, but historians can”       -Samuel Butler
“We, Our Nationhood defined” ti a lekhabu a chun, RSS(Rasthriya Swayamsevak Sangh) hei hoitu MS Gowalkar a chun kahin ati: “Aryan hnam hei chu India rama inpiang an chang asanchu mahun lai han north pole chu India rama awm aloi chang(atuna Bihar nih Odisha), chun north pole chu hmoloia atuna a awm hmuna infen a chang zawk”.
Mahi mi thiam tamka hei dingchun History nih Geology hril du-da a chang thei hom chun RSS nih a mi hei ding chun mahi thudik lian tak nih Indian History a hmun dawng thlak a chang. History thiam, Dr.Aditya Mukherjee chun ati angkan, ei Prime Minister Narendra Modi in Ganesha(Hindu hei Pathian; Purana  lekhabu a Ganesha,  Shiv nih Parvati naipa)  nih Karna(Kunti naipa ulian pu chem nih Mahabharata Karna) chu plastic surgery nih genetic science hmanga siam an chang ati tawngbai chu atu Doctor mo a hnial ngam ding.  Nawle mo Aeroplane chu Ramayana hun laia siamsuak loi chang tak(Ramayana lekhabu a “Pushpak raath” an I ti chu), ma angkata tawngbai hei chu ei PM nih BJP hoitu hei hniang ngeia suak an chang. Changrochu a hnial an awm no phu a adik tina hom a chang chuang no.  Mahei chu history ti thei an chang no,  ngairuatna inhnuai chem chu an chang zawk. Ma angkata tawngbai kapai hei hin BJP nih a hoi heiin(RSS, VHP) Indian History an pom loina thu chu an lang tir nghal zawk.  Maleiachun ei IndiaHistory inziak that hi an Politico-religious agenda tamka hei laia khatka chu a chang. History inziak that hom chu thil changtheiloi lem achang chuang no, changa inkan mo inziak anti, I ideology nih thiltum neia inziak mo an I tum chu ngaitua kai zok a achang.
RSS(Rasthriya Swayamsevak sangh), VHP(Viswa Hindu parishad) hei hi an piangtir a inthok renga sakhaw inzawmkhom(religious organization) an loi chang hrim. Ei Pu Mahatma Gandhi ngei thatpu Nathuram Godse ngei hom ha RSS hei mi a chang rual rual chun ma thil kapai hei ha RSS hei intho tir a chang. Atunhom changsiala Nathuram Godse a chu India ram dinga patriot thatak angkan a tarlang an tum ti ei hoi. Maleiachun, ma angkata religious ideology kalpui mi nih organization chun India ram history anloi inziak thar pal aloi chang chun thil inhnika ei tlung thei; (I) India ram chu hun intan tir a inthoka Hindu ram aloi chang, Muslim lal heiin Muslim sakhaw chu India rama an hong in lut nih ami hei kapai hom chu tha hruma an I tidanglam. Mangka denchun, British hei chun Christian sakhaw hom chu ei thu loia an ni in chang tir. Mahei kapai chu atuna an “ghar wapsi” agenda rek chun a hongin ziak thap a chang. II) makhela chun, India nih Pakistan inthen na san chu a tam tiang mi in ei hoi dan chun Md. Ali Zinnah nih Muslim League an chang. Changrochu ma inthen na achun RSS nih VHP hei chun kut liantak chu annei ve a chang. RSS nih VHP hei thiltum ha chu India a inthokin muslim hei an suak zoi chun India chu Hindu rama inlet chu innep hlek hlek ati. Mahatma Gandhi chun India-pakistan inthen chu tiklai hmanin a pawm no. Maleia anunna ari a chan zoi achang.

History hi subject poimaw tak nih rambung seilian na ah document hlu tak a chang. Chun Ma history chu inziak ding chun evidence, archaeological research, geological research angka heichu tamka atul a chang. Khawvela ram nih hnam tinin mani history an nei angkan ei India ram hom chun history anei ve. School inzirna a chun Class X ari hi chun ei ram history zir hi compulsory a chang, maleiachun ei ram history chungchanga chun ei hoi pak chu ring a awm. Changrochu, an ziak tu hrang hrang hei an awm leiin an hril dana chun danginlamna chu awmthei hrim a chang. Atun India history hi inziak thar aloi chang chun mataka chun Hindu sakhaw nih ei ram history chu hmunkan anin luang tir ding a chang, machu India rama school tina anin zirtir nih an siar tul nghal ati(mahi Gujarat a chun Modi Chief Minister a chang han aloi in implement tak nghal).

Tuesday, 16 June 2015

Doing the right thing for the wrong reason:-

Doing the right thing for the wrong reason:-
‘God particle’ rihming hi mi tamkan ei hoi ke ring. Mahi Higgs-Boson particle hom anti thin. Ma God particle chungchanga ei hang ti chun thil khatka la hong ching sa atha in ke hoi. Machu “Large Hadron Collider”(LHC). Khawvela scientific experiment lian chem nih seng soi tiang homa a tam pawla chem achang mahi. Ma experiment thoding hin khawvela hmun hrang hranga inthokin mithiam(scientists), Engineer, Technologists hei chu bum khom an changa. Chun, an thil tum nih proof tum zok chu mangka hi a chang.
I)Universe in tan hma a boiruak loi in leng ha in piang tira ei Universe nih khawvel in tandan hrilfia.
II)Universe nih khawvel hi Pathian I siam a chang no ti hom chu indirectly an prove tum achang ma experiment hmang hin.
Khawvel hi an thleng rang fe taka, nansa takan Science-technology hin ei nin tin nun, ei kalhmang nih ika pai chunga impact anei achang. Changrochu mahnung hom chun khawvela hin sakhua nih Pathian chu mihriam ringna a anla dam mai. Science-technology inkan kan a develop homin ma thil inhnika hi chu atuna ri in ala thleng thei no. Chun ki hong ti tum chu mazok chu a chang no a, Changrochu khawvel hi Pathianin mal a sawm sai nih asunga thil awm hei kapai chunga hin Pathianin mihriam hi thuneina a ni pek hrim ei chang. Ma malsawmna ra an chang atuna mihriam changkang na nih chungin choina hei zong zong hi. Mihriamin thil ngaitua theina/siamtheina ei I nei hei hi ma malsawmna ra rit an chang. Ma malsawmna chu ei mani tangkaina/inhlawkna dingin, athil siam nih a roiinpuina tarlang na dingin ei la hmang ari chu a adik, atha. Changrochu, ma ei varna hei chu Pathian doi na dingin ei hmang chun machu sual achang. Maleiachu mihriam chu a sintho chu adika, asin tho na san chu dikloi a chang zok.

Ma angkata thil nih ngaituana hi Christian hei lai ngei homa an leng. Rengrama hin total population a 3% (Riza katia 3ka) chu Christian ei chang, atha em em. Makonga chun Darlong nai hei hin rong ei bawlna chu tamka Pathianin mal ane sawm a chang. Chun hnamdang mi tamka(ringtu nih ringloi tu) hei ngaidan chu, Christian in anin let achang chun inzirna tha/in enkawlna na lam homa remchang tha, chunginchoina hei hi inbel saia awmin anin ngai. Ma an ngaitua chu dik na ri hom chu anei mai thei, changhomin a poimaw chem zok chu a thlarau boiral ding sandama awm ha a chang. Inzirna tha/Inenkawlna tha, Chunginchoina hei chu Christianity rek ihman an tawn no. Christian chang loi pu hei homin ma hei hi chu an hmu thei/an chang thei. Ma angkata ngaituana inthial lei chun Christian tamka chu rengrama hin boiral na lampui den an zui nawk thin. Rengrama Kawr hei hi inkata mo Christian ei in chang tir thei loi? Mahi a san poimaw khatka chu chang dingin ke ring.